Burgers, boeren en soldaten.

Militaire lasten in de twee steden en het Land van Aalst
1621-1648

Tom Boterbergh


Uit een analyse van de titel ‘Burgers, boeren en soldaten. Militaire lasten in de twee steden en het Land van Aalst 1621-1648’ kunnen vier elementen afgeleid worden die het onderwerp en de materie aflijnen namelijk: de omgang tussen de lokale bevolking en de soldaten, met specifieke opeisingen en karweien voor de gewone man, veroorzaakt door de oorlog tijdens de periode 1621-1648, en dit in de twee steden en het Land van Aalst.
Oorlog is altijd al een veel bestudeerd onderwerp geweest in het verleden. Al te vaak echter werd dit fenomeen enkel als politiek - institutionele geschiedenis besproken en ging te weinig aandacht naar de andere aspecten die dit thema met zich meebracht. Pas heel recent in de geschiedschrijving is men aandacht beginnen geven aan onder meer het fenomeen oorlog als medebepalende factor van het algemeen maatschappelijk gebeuren. In deze lijn ligt ook mijn licentiaatverhandeling. Met andere woorden, ik onderzoek de gevolgen van de oorlog op de gewone man en ook op de gewone soldaat. Daarbij hebben we zowel aandacht geschonken aan de relaties tussen beide als aan het leveren van allerlei prestaties door de lokale bevolking van zowel de steden als het platteland van Aalst.
Een tweede aspect dat we uit de titel kunnen afleiden is de periode waarin deze verhandeling zich situeert. We starten ons onderzoek vanaf het moment dat de vijandelijkheden opnieuw herbeginnen, in 1621. In dat jaar eindigde een periode van twaalf jaar relatieve rust, het Twaalfjarig Bestand genaamd. Met deze periode zijn we aanbeland in de laatste fase van de “Tachtigjarige Oorlog”, ook wel de Opstand genoemd. Dit conflict, dat begon met de intrede van de hertog van Alva in de Zuidelijke Nederlanden in 1567 (naar aanleiding van de Beeldenstorm het jaar voordien), werd gekenmerkt door een haast continue troepenbezetting in de Zuidelijke Nederlanden. Vele van deze troepen waren huurlingen van diverse nationaliteiten. Zelfs ten tijde van het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) lagen vele militairen in garnizoen in onze contreien.
Maar oorlog voeren is een zeer dure aangelegenheid. Omdat Spanje onmogelijk alle krijgsbendes kon onderhouden, werden allerhande prestaties geëist van de lokale bevolking, in ruil voor de veiligheid van het land. Verreweg de belangrijkste — en bijgevolg ook de meest bestudeerde — militaire eis was het systeem van de beden. De beden of aydes waren rechtstreekse belastingen die dienden voor de betaling van de niet-Spaanse troepen (de betaling van de Spaanse troepen werd geregeld door de Contaduria en Pagaduria). We kunnen enerzijds een ordinaire (of gewone) bede onderscheiden, die tweemaal per jaar werd toegekend voor een duur van zes maanden, en anderzijds een extraordinaire (of buitengewone) bede die in theorie eenmalig was en een veel grotere som inhield dan een gewone bede. Het tweede hoofdstuk zal voor een groot deel aan deze beden geweid zijn, niet om nog maar eens uit te leggen hoe het systeem van de bedes georganiseerd was (onder meer de heren E. Feys en N. Maddens bestuderen dit grondig), dan wel om aan te tonen of het theoretisch lastenaandeel van de door ons bestudeerde regio ook in praktijk diende opgebracht te worden. Ieder deel van Vlaanderen had namelijk een welbepaald lastenaandeel in deze bedes, vastgelegd in het zogenaamde Transport van Vlaanderen. Deze periode is des te interessanter omdat in 1631 een wijziging van het Transport plaatsvindt. De vorige wijziging van de lastenaandelen van de verschillende steden en plattelandsdistricten in het Transport dateerde al van 1517. Het interessante is nu dat we voor onze regio nagegaan zijn, op basis van het aandeel in de buitengewone beden, of de theoretische quota in de Transporten van 1517 en 1631 wel effectief zijn toegepast geworden. Genoten bepaalde gebieden vermindering van hun lastenaandeel, waardoor andere gebieden in werkelijkheid meer dienden op te hoesten? Zo ja, welke gebieden werden dan vooruitgeschoven en welke waren de ongelukkigen die het verschil dienden bij te passen?


lees verder HIER