Bretónsk Ljóð þýdd Yfir á íslensku

[Drekinn]

Ólöf Pétursdóttir hefur verið búsett í Bretagne í Frakklandi, eða Breizh eins og landið kallast á keltneskri tungu heimamanna, og hefur mikin áhuga á bretónskri menningu. Hún hefur meðal annars lært málið fyrst íslendinga við háskólann í Rennes. Hún hefur nú þýtt samansafn ljóða eftir bretónska ljóðskáldið Xavier Grall (1939-1980).

Hægt er að nálgast þessi ljóð hjá GB útgáfunni í Reykjavík undir nafninu ,,Söngur regns og grafar"


Áhugavert fyrir okkur Íslendinga að kynnast menningarheimi frænda okkar Bretóna sem voru mikið við Íslandsstrendur á árunum 1850-1920. Auk þess sem þeir eru einu Keltarnir sem eftir eru á meginlandi Evrópu og í rauninni eina blómstrandi keltneska menningarsvæðið í heiminum ásamt Veilsverjum, sem þeir eru náskyldir, þar sem flestir Írar og Skotar tala aðeins ensku.

[Dr.Who]

Takk fyrir þetta, veistu hvort að GB útgáfan er með netsölu?

[Dagbjartur]

Áhugavert fyrir okkur Íslendinga að kynnast menningarheimi frænda okkar Bretóna sem voru mikið við Íslandsstrendur á árunum 1850-1920.
Já, og auk þess er Bretagne statt ekki langt frá Norðmannalandi (Normandie) sem víkingar hertóku og byggðu á 10-11. öld. Ég veit þó ekki hvort Bretónar hafi orðið undir nokkrum áhrifum frá norrænum mönnum, en það er vel mögulegt.
Auk þess sem þeir eru einu Keltarnir sem eftir eru á meginlandi Evrópu og í rauninni eina blómstrandi keltneska menningarsvæðið í heiminum ásamt Veilsverjum, sem þeir eru náskyldir, þar sem flestir Írar og Skotar tala aðeins ensku.
Ég myndi halda að Bretónar séu í eins miklum mæli "frönskuvæddir" og Skotar/Írar enskuvæddir (þó nokkur fjöldi þeirra talar gelísku hingað til), og bretónska sé eins hverfandi fyrirbæri. En það er rétt að velska hefur sterkustu stöðu af öllum keltneskum málum sem eftir eru.

[Drekinn]

Allar upplýsingar um GB útgáfuna er hægt að finna hér:

http://www.gb.is

Bretónska er alls ekki hverfandi og ekki hægt að bera hana saman við stöðuna á keltneskum tungumálum Írlands og Skotlands.

Það eru margir skólar í Bretagne sem kenna tungumálið og senda margir foreldrar börnin sín þangað til að læra málið. Þessir skólar eru kallaðir Diwan sem þýðir fræ á bretónsku. Skóli á bretónsku er Skolioú, ekki ósvipað íslenska orðinu skóli.

Það eru í dag ekki nema 300 000 sem tala málið og mun fara fækkandi en fljótlega á næsta áratugi er talið að þeim fari aftur fjölgandi. Einnig hafa þeir rosalega sterka tónlistarsenu sem notast við hið keltneksa mál. Nefni ég þar sérstaklega hann Alan Stivell sem er frábær tónlistarmaður og heimsfrægur.

Bretagne/Breizh er við hliðina á Normandie eða Normaundie á normönnsku.
Þar er mikið af norrænum staðarnöfnum sem eru norræn eins og til dæmis Dieppedal (djúpidalur) og Hague (haugur) önnur eru blönduð og enda oft á Ville sem er af rómönskum uppruna og sem Germönnum, Frönkum sem og Norrænum mönnum, þótti flott að taka upp. til dæmis Surtainville sem hefur sjálfsagt verið býli svarthærðs norsara sem hét Surtur vegna háralitar síns. Svo er Ingouville, býli Ingólfs og svo framvegis.

Einnig voru mannanöfn í Normandí mörg norræn þangað til að þau komust úr tísku á 17 öld. Eins og til dæmis Turstin, Osbearn, Anquetil, Quetil, Thurgis, Thurgot

Tungumál Normanna er í dag að deyja út, það er vegna harðra aðgerða stjórnvalda í París eftur frönsku byltinguna. Aðeins um 25 000 einstaklingar tala málið í Normandí meiginlandsins í dag af 3,4 miljónum íbúa. En á normönnsku eyjunum, Jersey, Guernsey og Sark er málið sterkara auk þess sem að það er opinbert mál þar og menn verða að kunna það ef þeir ættla sér að verða embættismenn. Þessar eyjar eru ekki hluti af Bretlandi þótt margir haldi það, heldur eyjar í tengslum við konungsættina. Þeir kalla drottninguna hertoga sinn en ekki drottningu þeirra. Og þessar eyjar eru lifandi framhald normannska hertogadæmisins sem Göngu-Hrólfur stofnaði 911. En enskan hefur tekið framúr normönnskunni þar sökum marga innflytjenda frá Englandi sem nota þessar eyjar sem skattaparadís.

Þetta mál er rómanskt og skylt norður frönskum málum en sérstæðan er mikill germannskur orðaforði (frankneskur, Saxneskur og Norrænn, aðalega danskur).

Normannar hafa haft mikil áhrif bæði á Bretlandseyjum og Suður Ítalíu. Ensku ljónin þrjú eru til dæmis normönnsk og eru þjóðartákn normanna sem notast nú bara við tvö ljón. Það gerðu Frakkar til að aðskylja þá frá Englendingum. Normannskir aðskilnaðarsinnar notast þó við ljónin þrjú sem tákn um sérstakt samband Normandí og Englands.

Normannska málið var talað af allri yfirstétt Englands fram á byrjun fimmtándu aldar. Og 100 ára stríðið er stríð manna af normönnskum ættum, í bland við Angevin ættina (Frá Anjou), til að endurheimta landsvæði sín í Frakklandi sem þeir höfðu misst vegna Jóhanns Landslausa. Normandí var til dæmis ekki flokkað sem hersetið svæði í hundrað ára stríðinu heldur sem endurheimt móðurland. Ein aðalhetja Englendinga Ríkharður Ljónshjarta talaði normönnsku og kom aðeins þrisvar til Englands um æfina. Svona getur sagan verið skrítin.

En Normannar í dag hafa þó flestir misst tengsl sín við sögu sína og uppruna vegna þess hversu duglegir frönsku Jakobínarnir í París voru við að móta eina þjóð úr Frökkum í sinni mynd. Til dæmis talaði alger minnihluti allra Frakka frönsku fyrir 200 árum síðan. Normannar eru að því leiti öðruvísi en Bretónar.

Engu að síður eru margir stoltir af því að vera Normannar og reyna að verðveita menningu sína. Sumir eru politískir og vilja meiri sjálfstjórn frá stjórnvölum í París. Til dæmis hópurinn Mouvement Normand sem hefur verið til í rúma þrjá áratugi.

http://www.mouvement-normand.com/

Bestu kveðjur.